ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
8
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
در اينجا بشرح حال مؤلف و فكر و عقيده و شايد حتى مذهب او بايد اشاره شود تا خواننده بتواند روايات اين كتاب را با ميل و عقيده و تعصب و وجدان مولف مقايسه كند كه مثلا اگر سنى متعصب يا شيعه متعصب باشد چگونه بنقل اخبار مختلفه موافق معتقدات خود مىپردازد . بايد گفت : علامه ابن الاثير با اينكه سنى بوده از تعصب و ميل ببعضى اشخاص مجرد و يا اگر هم تعصبى داشته سعى مىكرد كه آن صفت را در حق گوئى و حقيقت خواهى مستور بدارد و شأن مورخ حقيقى هم اين است كه بايد هر چه واقع شده بدون تطبيق آن با ميل و عقيده خود نقل كند و از جاده انصاف منحرف نشود . ابن اثير كه سنى بود در نقل حقايق با ابن جرير طبرى كه شيعى بود تفاوت نداشته و شايد طريقه خود را در نقل روايات از طبرى تقليد نموده و بايد گفت و اعتراف كرد هر دو از نقل خرافات و اوهام و حتى روايت اشعار مجعول منزه نبودند و شايد علت اين غفلت جمود مردم آن عصر بوده است و اغلب بلكه تمام مورخين عالم اسلام يا ملل و دول مختلفه عالم در ازمنه قديم مجرد از خرافات و اوهام نبودند از هردوت گرفته تا قرون اخيره و بسيارى از آنها براى مصلحت خود بجعل اخبار و نظم اشعار پرداختهاند خصوصا ابن هشام در بزرگترين تاريخ حيات پيغمبر اسلام كه بسيره ابن هشام معروف مىباشد . تناقض اخبار و روايات هم ناشى از جهل عموم و كم بودن نويسنده و مورخ بوده و اغلب روايات از دهان به گوش مىرسيد و معلوم است تصرف و كم و كاست تا چه اندازه بوده كه غير قابل احتراز از اشتباه و خطا مىباشد و عقل سليم مىتواند در اين قبيل اخبار و روايات داورى كند و بدين سبب ما بترجمه عين تاريخ اقدام مىكنيم كه بوجدان و فهم خوانندگان واگذار مىشود ولى هر روايتى سند ميخواهد و سند امروزى ما كامل ابن الاثير است كه بزرگترين تاريخ جامع عالم اسلام و ايران است و ايرانيان براى اطلاع بر تاريخ خود بعد از اسلام به اين كتاب نيازمند هستند و مجلدات ديگر از اين حيث بيشتر مورد علاقه و اهتمام و توجه كامل خوانندگان مىباشد . مجلد اول اين كتاب نيز حاوى قسمتى از تاريخ ايران است و بعقيدهء مورخين يا مردم قرون قبل شارح تاريخ عالم است از اول خلقت و ظهور آدم ولى